You are here

Hymny homeryckie

Hymny homeryckie są zbiorem pisanych heksametrem hymnów skierowanych do bogów greckich, które tradycja starożytna wiąże z postacią Homera.  Zbiór, który został zachowany do dziś liczy 33 hymny.

Większość badaczy, wśród nich m.in. Clay, jest zdania że były to hymny epickie, a nie sakralne. Wnioskować można, że w większości były to proojmia, czyli wstępy do większych przemów. Zabiegu takiego użył m.in. Hezjod w Theogoni, rozpoczynając ją hymnem do Muz. Z drugiej strony Hymn do Hermesa jest dłuższy od niektórych ksiąg Iliady i Odysei, nie mógł więc pełnić funkcji proojmionu. W strukturze Hymnów homeryckich dominuje charakterystyczny podział na 3 części: określenie adresata i tematu utworu, ilustracja wybranej opowieści, część salutacyjna/błagalna. Krótsze hymny stanowią inwokacje do danego bóstwa i wyliczenie jego zasług i tytułów, dłuższe zaś mają formę epickiej opowieści o zdarzeniach z życia któregoś z bogów.

Pierwszy raz o zbiorze hymnów przypisywanych Homerowi wspomnieli jednak dopiero w I wieku p.n.e. Filodemos z Gadary i Diodor Sycylijski. W III księdze Wojny peloponeskiej Tukidydes zacytował Hymn do Apollona, przypisując jego autorstwo Homerowi. Uczeni z Aleksandrii w okresie hellenistycznym wykluczyli zdecydowanie rzekome autorstwo hymnów, jednak mimo to określenie "homeryckie" przetrwało w powszechnej świadomości chociażby ze względu na podobieństwo stylu, a wielu pisarzy takich jak Pauzaniasz nadal było przekonanych że jest to dzieło Homera. Najprawdopodobniej są one dziełem anonimowych jońskich rapsodów, wzorujących się na stylu homeryckim.

Obecnie hymny homeryckie zachowały się w 30 średniowiecznych rękopisach. Zazwyczaj zamieszczano je razem z Hymnami Kallimacha, Hymnami orfickimi oraz Hymnami Proklosa. Natomiast fragmenty zachowane na papirusach są skąpe. Duże znaczenie miał odnaleziony w 1777 roku w Moskwie rękopis M, który jako jedyny zawiera Hymn do Demeter i Hymn do Dionizosa.

Ostatecznie zestaw hymnów powstał w okresie hellenistycznym kiedy to uczeni aleksandryjscy wyłączyli z dzieł przypisywanych Homerowi apokryfy, tym samym zbierając je w oddzielną kolekcję. Samo określenie "homeryckie" zostało wprowadzone przez anonimowego ich kompilatora. Czas powstania poszczególnych hymnów nie jest znany, rozciągany na okres 750-500 p.n.e.. Zazwyczaj za najstarsze trzy uważa się Hymn do Afrodyty – ok. 675 p.n.e., część delijską Hymnu do Apollona – ok. 660 p.n.e. i Hymn do Demeter – ok. 640 p.n.e., natomiast część pytyjska Hymnu do Apollona datowana jest na ok. 585 p.n.e. Datacja ta, wprowadzona przez Richarda Jankę, budzi jednak wątpliwości a ciekawym przykładem jest Hymn do Aresa, w stosunku do którego uczeni zgadzają się że jest on najmłodszym w zbiorze, ale wyznaczane ramy czasowe rozciągają się na kilka stuleci.

Lista Hymnów homeryckich
Do Matki Bogów
Do Heraklesa do lwim sercu
Do Asklepiosa
Do Dioskurów
Do Hermesa
Do Pana
Do Hefajstosa
Do Apollona
Do Posejdona
Do Dionizosa
Do Demeter
Do Apollona (dwuczęściowy, cz. delijska i pytyjska)
Do Hermesa
Do Afrodyty
Do Afrodyty
Do Dionizosa
Do Aresa
Do Artemidy
Do Afrodyty
Do Ateny
Do Hery
Do Demeter
Do Dzeusa
Do Hestii
Do Muz i Apollona
Do Dionizosa
Do Artemidy
Do Ateny
Do Hestii
Do Matki Ziemi
Do Heliosa
Do Selene
Do Dioskurów


Autor : Stanisław Stabryła: Historia literatury starożytnej Grecji i Rzymu. Wrocław: Ossolineum, 2002, s. 37-38. ISBN 83-04-04624-5.